informatie, Milieu

Een maand Nederlandse lucht doorgerekend: 3 slechte dagen op 921, en toch te veel

Geplaatst op door Redactie Luchtkwaliteitsmeterwinkel

Sinds deze maand tonen we op deze site per plaats hoe de lucht ervoor staat. Toen er dertig dagen aan cijfers stonden, hebben we ze doorgerekend: 41 meetplaatsen, 921 dagen aan fijnstofmetingen. Dit kwam eruit.

De korte versie

  • Acuut slechte lucht is zeldzaam. Op 3 van de 921 gemeten dagen kwam het daggemiddelde fijnstof boven wat de WHO voor één dag aanraadt.
  • Structureel ligt het er net boven. Het landelijk gemiddelde over die maand was 5,76 µg/m³, terwijl de WHO als jaargemiddelde 5 adviseert. 22 van de 31 plaatsen zaten daarboven.
  • Waar je woont scheelt bijna 70%: van 4,4 in Almere tot 7,4 in Vlaardingen.
  • Langs een drukke weg is de stikstofdioxide 1,75 keer zo hoog als in een woonwijk verderop.
  • Binnen één dag is de hoogste meting gemiddeld twee keer het daggemiddelde. Eén keer was dat tien keer.

Bijna nooit alarm, wel altijd net te veel

Als je alleen naar de dagelijkse waarschuwingen kijkt, valt het mee met de Nederlandse lucht. De WHO adviseert om over een hele dag onder de 15 µg/m³ fijnstof te blijven. In dertig dagen, over 31 plaatsen met een PM2,5-meter, gebeurde het drie keer dat een plaats daarboven uitkwam: één dag in Alkmaar, één in Terneuzen en één in Eijsden-Margraten. Drie op de 921. Dat is geen land met een luchtcrisis.

Maar de WHO heeft nog een tweede getal, en dat is het getal dat er voor je gezondheid op de lange duur toe doet: gemiddeld over een jaar niet boven de 5 µg/m³. Daar zit Nederland structureel net boven. Het gemiddelde van alle plaatsen die we volgen kwam over deze maand uit op 5,76. Tweeëntwintig van de eenendertig plaatsen zaten boven dat jaaradvies.

Dat is precies waarom fijnstof zo’n ongrijpbaar probleem is. Er is nooit één dag waarop het misgaat. Het is de optelsom van heel veel dagen waarop het net iets te veel is.

Zeventig procent verschil tussen Almere en Vlaardingen

De vijf plaatsen met de schoonste lucht

Fijnstof PM2,5 in µg/m³, gemiddeld over 30 dagen

En de vijf met de hoogste waarden

Fijnstof PM2,5 in µg/m³, gemiddeld over 30 dagen

Er zit een patroon in dat lijstje. Vlaardingen ligt in de Rijnmond, tussen de haven en de snelwegen. De andere vier liggen allemaal tegen de grens aan: Zeeuws-Vlaanderen, Zuid-Limburg, Midden-Limburg, West-Brabant. Reken je die zes grens- en industrieplaatsen apart, dan komen ze uit op 6,80 tegen 5,51 voor de rest van het land.

Dat is niet toevallig. Fijnstof waait mee met de wind, en wat over de grens uit België en het Ruhrgebied komt, komt daar als eerste binnen. Voor een inwoner van Eijsden verandert het weinig dat de bron in een ander land ligt.

's-Gravenhage — 2,5 µg/m³'s-Gravenhage — 2,8 µg/m³Alkmaar — 4,2 µg/m³Almere — 0,6 µg/m³Amsterdam — 1,4 µg/m³Amsterdam — 8,3 µg/m³Amsterdam — 3,6 µg/m³Amsterdam — 2,6 µg/m³Amsterdam — 2,3 µg/m³Amsterdam — 2,5 µg/m³Arnhem — 5,6 µg/m³Beekdaelen — 5,4 µg/m³Beverwijk — 1,7 µg/m³Breda — 10,0 µg/m³Breda — 14,2 µg/m³De Friese Meren — 1,7 µg/m³Delfzijl — 1,5 µg/m³Ede — 2,4 µg/m³Eijsden-Margraten — 9,0 µg/m³Enschede — 3,1 µg/m³Groningen — 3,9 µg/m³Groningen — 4,0 µg/m³Gulpen-Wittem — 7,0 µg/m³Haarlem — 2,0 µg/m³Haarlemmermeer — 2,3 µg/m³Haarlemmermeer — 1,3 µg/m³Heerlen — 1,8 µg/m³Heerlen — 0,3 µg/m³Hilvarenbeek — 6,2 µg/m³Hollands Kroon — 1,9 µg/m³Lopik — 3,1 µg/m³Maassluis — 3,1 µg/m³Maastricht — 7,0 µg/m³Maastricht — 6,0 µg/m³Moerdijk — 4,3 µg/m³Moerdijk — 9,2 µg/m³Moerdijk — 4,2 µg/m³Moerdijk — 9,0 µg/m³Nederweert — 7,0 µg/m³Nijmegen — 5,6 µg/m³Noardeast-Fryslân — 2,0 µg/m³Noordwijk — 1,4 µg/m³Ridderkerk — 2,7 µg/m³Ridderkerk — 3,4 µg/m³Rotterdam — 3,9 µg/m³Rotterdam — 3,9 µg/m³Rotterdam — 2,7 µg/m³Rotterdam — 3,2 µg/m³Rotterdam — 3,4 µg/m³Rotterdam — 2,5 µg/m³Rotterdam — 2,8 µg/m³Rotterdam — 2,3 µg/m³Schiedam — 2,8 µg/m³Sittard-Geleen — 6,0 µg/m³Stichtse Vecht — 3,8 µg/m³Terneuzen — 10,3 µg/m³Utrecht — 3,4 µg/m³Utrecht — 1,8 µg/m³Veldhoven — 6,7 µg/m³Velsen — 0,3 µg/m³Velsen — 1,5 µg/m³Velsen — 1,9 µg/m³Velsen — 6,2 µg/m³Velsen — 3,4 µg/m³Venray — 5,9 µg/m³Vlaardingen — 6,7 µg/m³Woensdrecht — 10,5 µg/m³Zaanstad — 1,5 µg/m³Zaanstad — 2,3 µg/m³
Alle meetpunten met een PM2,5-meter, met hun waarde op dit moment. Klik op een stip voor de cijfers van die plaats.

De straat waar je staat scheelt meer dan de stad waar je woont

Het RIVM zet zijn meetkasten op verschillende soorten plekken: langs een drukke weg, in een woonwijk, bij industrie, in het landelijk gebied. Zetten we de stikstofdioxide van die twee uitersten naast elkaar, dan is het verschil groot. Langs verkeer: gemiddeld 21,1 µg/m³ over 22 meetpunten. In de achtergrond: 12,0 over 49 meetpunten. Bijna twee keer zoveel.

Bij fijnstof is het verschil kleiner maar nog steeds zichtbaar: verkeersposten kwamen uit op 5,17 tegen 3,79 bij de stedelijke achtergrondposten. Dat komt doordat fijnstof veel verder reist dan uitlaatgas. Stikstofdioxide is lokaal, fijnstof is regionaal.

Praktisch gezien: of jij vieze lucht inademt hangt meer af van of je aan een doorgaande weg woont dan van in welke stad die weg ligt.

Een daggemiddelde verbergt de piek

Alle cijfers hierboven zijn daggemiddelden, en dat is precies wat er misleidend aan is. We hebben per dag ook de hoogste uurmeting bewaard. Die ligt gemiddeld op twee keer het daggemiddelde. De hoogste die we in deze maand tegenkwamen was een uurwaarde van 193 µg/m³ in Alkmaar, op een dag die verder keurig gemiddeld was. Rotterdam had er een van 89.

Zulke pieken duren een uur of twee. Meestal is er een aanwijsbare oorzaak in de buurt: een brand, vuurwerk, een dag windstil weer waarop niets wegwaait. Op een grafiek van daggemiddelden zie je er niets van terug, en dat is de reden dat we op elke plaatspagina ook de bandbreedte per dag laten zien in plaats van alleen de lijn.

Wat dit niet zegt

Een maand is kort. Augustus is bovendien een gunstige maand: geen houtkachels, geen vuurwerk, veel wind. In januari zien de cijfers er anders uit, en we zullen dit over een half jaar opnieuw doorrekenen om te zien hoeveel anders.

Belangrijker: al deze meetkasten staan buiten. Ze zeggen niets over de lucht in jouw woonkamer, slaapkamer of klaslokaal. Binnen bepalen andere dingen de lucht — koken, kaarsen, een open haard, schoonmaakmiddelen, en vooral hoeveel je ventileert. Binnen kan het tegelijk veel schoner zijn dan buiten en op andere momenten veel viezer. Het enige wat daar iets over zegt is een meter in die ruimte zelf.

Verantwoording

Alle cijfers zijn gebaseerd op metingen van het RIVM. We rekenen niets om: uurwaarden zijn per dag gemiddeld, verder zijn de getallen zoals het meetstation ze doorgaf. Negatieve meetwaarden, die bij ruis voorkomen, zijn weggelaten.

Het gaat om 41 meetplaatsen met een bruikbare reeks over de periode 18 juli tot en met 17 augustus 2026, waarvan 31 met een PM2,5-meter. Niet elke plaats meet elke stof, en niet elk station levert elk uur. Waar we plaatsen vergelijken, vergelijken we alleen plaatsen die dezelfde stof meten.

De actuele stand per plaats staat op onze luchtkwaliteitspagina, met per plaats de grafiek van de laatste dertig dagen.

Redactie Luchtkwaliteitsmeterwinkel

De redactie van Luchtkwaliteitsmeterwinkel.nl volgt de Nederlandse meetdata op de voet en test zelf de meters die we verkopen. Vragen of een correctie? Mail ons via de contactpagina.

Stel je vraag