Huiselektronica
Welke luchtkwaliteitsmeter heb je nodig? Kies op sensor, niet op prijs
De meeste mensen zoeken een luchtkwaliteitsmeter en krijgen dan een lijst apparaten te zien die allemaal iets anders meten. Dat is precies waarom de keuze zo lastig voelt. Er is namelijk geen apparaat dat “de luchtkwaliteit” meet: er zijn sensoren, en elke sensor meet één ding. Deze gids draait de volgorde om. Eerst je vraag, dan de sensor, dan pas het apparaat.
Stap 1: welke vraag wil je beantwoord hebben?
Dit is de enige stap die er echt toe doet. De vier vragen hieronder dekken vrijwel elke situatie.
| Je vraag | Meet dit | Sensor die het kan | Goede waarde |
|---|---|---|---|
| Wordt hier genoeg geventileerd? Waarom slaap ik slecht? | CO2 | NDIR | onder 800 ppm |
| Zit er te veel stof in de lucht? Ik woon aan een drukke weg of stook hout. | PM1, PM2,5, PM10 | laser met ventilator | PM2,5 onder 10 µg/m³ |
| Het ruikt chemisch sinds de verbouwing of het nieuwe meubel. | HCHO en TVOC | elektrochemische cel plus gassensor | HCHO onder 0,03 mg/m³ |
| Krijg ik schimmel? De ramen beslaan. | luchtvochtigheid | capacitieve sensor | 40 tot 60 procent |
Weet je het niet? Begin dan bij CO2. Dat getal vertelt niet alleen iets over CO2 zelf, maar ook of er genoeg verse lucht binnenkomt. Loopt CO2 op, dan lopen ook de stoffen op die je niet ziet.
Stap 2: NDIR of eCO2, en waarom dat het verschil maakt
Dit is de belangrijkste technische keuze en tegelijk de vaakst gemiste. Een NDIR-sensor meet CO2 optisch: CO2-moleculen absorberen infraroodlicht bij een specifieke golflengte, en de sensor meet hoeveel licht er wegvalt. Hij toont het gas dus daadwerkelijk aan.
Een eCO2-waarde komt uit een VOC-sensor die een mengsel van vluchtige stoffen meet en daar een CO2-getal uit rekent. Die schatting kan er honderden ppm naast zitten en slaat ook uit als je parfum opdoet, schoonmaakt of de vaatwasser opent. Staat er geen NDIR in de specificatie, ga er dan van uit dat het eCO2 is.
Stap 3: waar je verder op let
- Nauwkeurigheid. Voor CO2 is ±50 ppm plus 3 procent van de meetwaarde goed. Voor luchtvochtigheid is ±3 procent goed en ±5 procent bruikbaar.
- Kalibratie. Je wilt handmatig buiten kunnen kalibreren en zelfkalibratie kunnen uitzetten. Automatische kalibratie gaat ervan uit dat de laagste waarde in een week gelijk is aan buitenlucht; in een ruimte die nooit goed geventileerd wordt, klopt die aanname niet.
- Logging. Zonder geschiedenis zie je alleen een momentopname, en juist het dagverloop verklaart iets. CO2 loopt ’s avonds op en zakt pas als er geventileerd wordt.
- Middelingstijd bij fijnstof. Een waarde die elke seconde springt is ruis. Je wilt een meter die over minstens een minuut middelt.
- Voeding. Netstroom voor een vaste plek, accu als je tussen kamers wilt rondlopen om te vergelijken.
Stap 4: welke meter bij welke situatie past
| Situatie | Minimaal nodig | Prettig erbij |
|---|---|---|
| Slaapkamer, slecht slapen | CO2 met NDIR | luchtvochtigheid en logging |
| Thuiswerkplek, hoofdpijn ’s middags | CO2 met NDIR | temperatuur en een alarmdrempel |
| Woning aan een drukke weg | PM2,5 met lasersensor | PM10 apart en een tweede meter voor buiten |
| Houtkachel of open haard | PM2,5 plus koolmonoxidemelder | PM1 apart |
| Net verbouwd of nieuw meubilair | HCHO en TVOC | CO2 erbij om ventilatie te controleren |
| Klachten over vocht en schimmel | hygrometer | tweede meter voor de koudste plek in de kamer |
| Kantoor of vergaderruimte | CO2 met NDIR en logging | alarmdrempel op 1.000 ppm |
De valkuil die het vaakst misgaat: CO2 of CO?
Een CO2-meter en een koolmonoxidemelder lijken op elkaar en kosten ongeveer evenveel, maar doen iets volstrekt anders. Een CO2-meter waarschuwt niet voor koolmonoxide.
| CO2-meter | CO-melder | |
|---|---|---|
| Meet | kooldioxide, het gas dat je uitademt | koolmonoxide uit onvolledige verbranding |
| Normale waarde binnen | 400 tot 1.200 ppm | 0 ppm |
| Gevaar | hinder en slechtere concentratie | acuut dodelijk |
| Wettelijk verplicht | nee | ja, bij nieuwe en vervangen verbrandingstoestellen |
Waar je de meter neerzet
- Op ademhoogte, ongeveer anderhalve meter, in het midden van de kamer of aan een binnenmuur.
- Minstens een meter van ramen, deuren en ventilatieroosters; daar meet je de buitenlucht en niet de kamer.
- Niet in direct zonlicht en niet boven een verwarming; dat verstoort ook temperatuur en luchtvochtigheid.
- Adem er niet recht op. Doe je dat wel, dan schiet de CO2-waarde in tien seconden honderden ppm omhoog.
- Laat hem minstens 24 uur staan voordat je een conclusie trekt.
Wat het kost en wat je ervoor terugkrijgt
Een eenvoudige hygrometer kost een paar tientjes. Een CO2-meter met echte NDIR-sensor begint rond de honderd euro en gaat tien tot vijftien jaar mee, want de infraroodbron slijt nauwelijks. Meters met formaldehyde of koolmonoxide gebruiken elektrochemische cellen, en die gaan twee tot vijf jaar mee omdat het reagens opraakt; reken daar bij de aanschaf op.
Kan het niet gewoon met je telefoon?
Nee, en dat is geen kwestie van de juiste app vinden. In telefoons zit geen CO2-sensor, geen fijnstofsensor en sinds de Samsung Galaxy S4 uit 2013 ook geen luchtvochtigheidssensor meer. Apps die deze waarden tonen, halen ze van een weerstation of laten je zelf iets invullen. Wat wel werkt is een losse meter die via bluetooth of wifi op je telefoon uitleest.
Wil je eerst dieper in één waarde duiken, dan leggen de CO2-grenzen in ppm, de fijnstofnormen en het verschil tussen HCHO en TVOC uit waar de getallen vandaan komen.