Elektronica
De betekenis van de luchtkwaliteitsindex (AQI): Alles wat je moet weten
jan
De luchtkwaliteitsindex (AQI) — voluit: Air Quality Index — is een gestandaardiseerde maatstaf die aangeeft hoe schoon of vervuild de buitenlucht is op een bepaald moment. De index vertaalt complexe meetdata van meerdere luchtverontreinigende stoffen naar één overzichtelijk getal en bijbehorende kleurcode. In dit artikel leest u hoe de AQI werkt, welke stoffen worden gemeten, wat de kleurcodes betekenen en hoe u de index kunt gebruiken voor uw gezondheid.
Samenvatting: De AQI (luchtkwaliteitsindex) geeft op een schaal van 0 tot 500 aan hoe vervuild de buitenlucht is. Hoe lager het getal, hoe schoner de lucht. De index is gebaseerd op metingen van fijnstof (PM2.5, PM10), ozon, stikstofdioxide, zwaveldioxide en koolmonoxide. In Nederland gebruikt het RIVM de AQI op luchtmeetnet.nl. Voor binnenluchtkwaliteit zijn een luchtkwaliteitsmeter of CO₂-meter de aangewezen instrumenten.
Wat is de luchtkwaliteitsindex (AQI)?
De luchtkwaliteitsindex is een gestandaardiseerde meetschaal die de luchtkwaliteit op een eenvoudige manier communiceert aan het publiek. Het systeem is oorspronkelijk ontwikkeld in de Verenigde Staten door de EPA (Environmental Protection Agency) en wordt wereldwijd gebruikt, zij het met regionale variaties in de schaalindeling en gemeten stoffen.
De AQI werkt als volgt: voor elke gemeten stof (fijnstof, ozon, NO₂ enzovoort) wordt een deelindex berekend op basis van de gemeten concentratie en geldende normen. De hoogste deelindex bepaalt de totale AQI-waarde van dat moment. Een AQI van 0 staat voor perfecte luchtkwaliteit; 500 voor extreem gevaarlijke concentraties.
Welke stoffen meet de AQI?
De AQI is gebaseerd op metingen van de volgende luchtverontreinigende stoffen:
| Stof | Afkorting | Voornaamste bronnen |
|---|---|---|
| Fijnstof (klein) | PM2.5 | Verkeer, industrie, houtverbranding |
| Fijnstof (grof) | PM10 | Wegstof, landbouw, bouw |
| Ozon | O₃ | Zonnige dagen + verkeer (secundair) |
| Stikstofdioxide | NO₂ | Verkeer (dieselmotoren) |
| Zwaveldioxide | SO₂ | Industrie, scheepvaart |
| Koolmonoxide | CO | Verbrandingsmotoren, houtkachels |
De AQI-kleurcodes en wat ze betekenen
De luchtkwaliteitsindex is ingedeeld in zes categorieën, elk met een eigen kleurcode en gezondheidsadvies:
| AQI-waarde | Categorie | Kleur | Gezondheidsadvies |
|---|---|---|---|
| 0 – 50 | Goed | Groen | Geen beperkingen; iedereen kan buiten sporten |
| 51 – 100 | Matig | Geel | Acceptabel; zeer gevoelige personen kunnen milde effecten ervaren |
| 101 – 150 | Ongezond (gevoelig) | Oranje | Gevoelige groepen (kinderen, astmapatiënten) beperken buitenactiviteiten |
| 151 – 200 | Ongezond | Rood | Iedereen kan gezondheidseffecten ervaren; gevoelige groepen ernstig getroffen |
| 201 – 300 | Zeer ongezond | Paars | Iedereen loopt risico op ernstige gezondheidseffecten |
| 301 – 500 | Gevaarlijk | Donkerrood/Kastanje | Noodsituatie; gehele bevolking wordt getroffen |
Hoe wordt de AQI gemeten en berekend?
De berekening van de AQI verloopt in drie stappen:
- Meting: Meetstations registreren continu de concentraties van PM2.5, PM10, O₃, NO₂, SO₂ en CO in de buitenlucht. In Nederland doet het RIVM dit via het Luchtmeetnet (luchtmeetnet.nl), dat bestaat uit circa 60 officiële meetlocaties.
- Omrekening naar deelindex: Elke gemeten concentratie wordt met een vaste formule omgerekend naar een getal op de AQI-schaal (0–500), rekening houdend met de grenswaarden per stof.
- Totaal AQI: De hoogste deelindex van alle gemeten stoffen is de definitieve AQI-waarde voor die locatie en dat tijdstip.
Aandachtspunt: de AQI varieert sterk per locatie. De luchtkwaliteit in het centrum van Amsterdam kan aanzienlijk slechter zijn dan in een landelijke omgeving op dezelfde dag.
AQI in Nederland — het RIVM en luchtmeetnet.nl
In Nederland gebruikt het RIVM de Europese CAQI-schaal (Common Air Quality Index) op het Luchtmeetnet. De CAQI loopt van 0 tot 100+ en heeft een iets andere indeling dan de Amerikaanse EPA-AQI, maar het principe is hetzelfde. Voor dagelijkse luchtkwaliteitsinformatie kunt u terecht op luchtmeetnet.nl of apps zoals BuienRadar die RIVM-data integreren.
Voor de luchtkwaliteit binnenshuis zijn meetstations niet relevant — hier meet u zelf met een luchtkwaliteitsmeter of CO₂-meter. Binnenlucht kan namelijk twee tot vijf keer vervuiler zijn dan de buitenlucht, ongeacht de AQI buiten.
Luchtkwaliteit binnenshuis meten?
De AQI meet de buitenlucht — maar wist u dat binnenlucht vaak vervuiler is? Meet CO₂, fijnstof en VOC’s in uw eigen ruimte met een professionele luchtkwaliteitsmeter.
- Real-time meting van CO₂, PM2.5, TVOC en meer
- Direct inzicht in de luchtkwaliteit thuis of op kantoor
- Actiemelding bij ongezonde waarden
Hulp nodig? Mail [email protected] of app via WhatsApp.
AQI versus IKL (Informatie Kwaliteit Lucht)
Naast de AQI/CAQI gebruikt het RIVM ook de IKL (Informatie over de Kwaliteit van de Lucht), een vereenvoudigde kleurenschaal van 1 tot 11 voor publicatie richting het grote publiek. De IKL is gebaseerd op dezelfde meetgegevens als de CAQI maar heeft een eenvoudigere presentatie. Op luchtmeetnet.nl ziet u beide schalen naast elkaar.
Veelgestelde vragen over de luchtkwaliteitsindex
Wat is AQI luchtkwaliteit?
AQI staat voor Air Quality Index, oftewel de luchtkwaliteitsindex. Het is een gestandaardiseerde schaal (0–500) die de actuele luchtvervuiling uitdrukt in één getal. Hoe lager de AQI, hoe schoner de lucht. De index is gebaseerd op metingen van fijnstof (PM2.5, PM10), ozon, stikstofdioxide, zwaveldioxide en koolmonoxide.
Wat is de betekenis van de luchtkwaliteitsindex?
De luchtkwaliteitsindex vertaalt complexe wetenschappelijke meetdata naar een begrijpelijk getal en kleurcode, zodat mensen weten welke gezondheidsrisico’s de lucht vandaag met zich meebrengt. Een groene AQI (0–50) betekent: geen risico. Een rode AQI (151–200) betekent: iedereen kan gezondheidsklachten ervaren.
Hoe wordt AQI gemeten?
AQI wordt gemeten door officiële meetstations die continu luchtmonsters analyseren. Per gemeten stof wordt een deelindex berekend; de hoogste deelindex is de AQI. In Nederland gebeurt dit via het RIVM-luchtmeetnet met circa 60 stations verspreid over het land.
Welk land heeft de hoogste luchtkwaliteitsindex (AQI)?
Landen met de slechtste luchtkwaliteit (hoogste AQI) zijn veelal Bangladesh, Pakistan, India en delen van China en sub-Sahara Afrika. Dit heeft te maken met hoge bevolkingsdichtheid, intensieve industrie, kookgewoonten op open vuur en beperkte milieuregelgeving. In Europa behoren Nederland en Scandinavische landen tot de landen met de schoonste lucht.
Wat is een goede AQI-waarde?
Een AQI-waarde tussen 0 en 50 (groen) wordt beschouwd als uitstekend. Waarden tussen 51 en 100 (geel) zijn matig maar acceptabel voor de meeste mensen. Boven 100 (oranje) zijn er risico’s voor gevoelige groepen; boven 150 (rood) voor iedereen.
Wat is de AQI vandaag in Nederland?
De actuele AQI in Nederland kunt u bekijken op luchtmeetnet.nl (RIVM) of via apps als BuienRadar en IQAir. De waarde verschilt per meetstation en verandert elk uur. In stedelijke gebieden is de AQI doorgaans hoger dan in landelijke gebieden, met name door verkeersemissies en industrie.
Wat is PM2.5 en waarom staat het in de AQI?
PM2.5 is fijnstof met een diameter kleiner dan 2,5 micrometer — zo klein dat het diep in de longen en zelfs in de bloedbaan kan doordringen. Het is de gevaarlijkste component van luchtvervuiling voor de volksgezondheid. Daarom heeft PM2.5 de grootste invloed op de AQI-berekening. In Nederland stelt de WHO een jaargemiddelde grenswaarde van 5 µg/m³ voor PM2.5.
Hoe verschilt de AQI van de CAQI?
De Amerikaanse EPA-AQI loopt van 0 tot 500. De Europese CAQI (Common Air Quality Index), gebruikt door het RIVM, loopt van 0 tot 100+ en heeft een iets andere kleurindeling. Beide schalen meten dezelfde stoffen en geven dezelfde signalering, maar de drempelwaarden per categorie verschillen licht.
Kan ik de AQI binnenshuis meten?
De standaard AQI is bedoeld voor buitenlucht en wordt gemeten door overheidsinstanties. Voor binnenlucht kunt u zelf meten met een luchtkwaliteitsmeter of CO₂-meter. Sommige consumentenapparaten tonen ook een indicatieve ‘indoor AQI’ op basis van CO₂, TVOC en fijnstof.
Wat is de AQI-waarde in Amsterdam of Rotterdam?
De AQI in grote Nederlandse steden zoals Amsterdam en Rotterdam varieert sterk per dag en locatie. Op een doordeweekse dag met weinig wind kan de AQI in drukke stadsstraten oplopen tot 50–80 (matig/oranje), terwijl die op rustige dagen en in parken doorgaans rond 20–40 (goed) ligt. Controleer luchtmeetnet.nl voor actuele waarden per station.
Welke invloed heeft de AQI op sporters?
Bij een AQI onder 50 is sporten buiten voor iedereen veilig. Tussen 51–100 kunnen gevoelige personen (astmapatiënten) milde effecten ervaren. Boven 100 adviseren sportartsen en de WHO om intensieve buitensport te vermijden, zeker voor kinderen, ouderen en mensen met hart- of longaandoeningen.